Oileán Thoraí agus Tulacha Beigile

Tory view © Janek Kloss

Tabhair d’aghaidh ar iarthuaisceart Dhún na nGall go bhfoghlaimeoidh tú faoi Oileán Thoraí agus faoi na naisc thraidisiúnta aige le Colmcille.

Agus é suite naoi míle i bhfarraige, tá Oileán Thoraí ar an oileán is iargúlta in Éirinn a bhfuil cónaí air. Níl sé ach 2½ mhíle ar fhad agus ¾ míle ar leithead, le breis bheag agus 200 duine ina gcónaí air.

Tá daoine ina gcónaí ar an oileán le fada agus tá rianta seandálaíochta ann siar go dtí an Iarannaois. Tá iarsmaí Críostaí ann chomh maith ón luath-mheánaois. Is iomaí scéal atá le hinsint faoin bhaint a bhí ag Colmcille le Toraigh.

Ba ar Thoraigh de réir an tseanchas a chónaigh Balor na mBéimeann – rí na leathshúile. Bhí oiread oilc sa tsúil sin gurbh éigean í a choinneáil clúdaithe. De réir na tairngreachta, ba é a gharmhac a mharódh é. Dá bhrí sin, chuir sé a haon iníon amháin Eithne faoi ghlas i dtúr cloiche – an Tor Mór. Ach, ina ainneoin sin rugadh mac d’Eithne – Lugh – a chomhlíon an tairngreacht nuair a mharaigh sé a sheanathair. Dearctar ar Lugh mar shiombail ar an mhaitheas agus ar an solas toisc gur throid sé in aghaidh Bhalor an oilc. Ina lán áiteanna san Eoraip ina raibh Ceiltigh bhí iomrá ar Lugh mar dhia cumhachtach. Is cosúil gur aistríodh cuid de na tréithe a bhí ag Lugh chuig carachtar Cholmcille i ré na Críostaíochta.

Le Dul Ann

seirbhís farantóireachta Thoraí ann ó ché Mhachaire Rabhartaigh. Athraíonn an clár ama de réir na séasúr agus cuirtear an tseirbhís ar ceal in amanna ar gearrfhógra mar gheall ar an aimsir. Dá bhrí sin, is fearr seiceáil roimh dhul ann.

Tabhair faoi deara, gur seirbhís farantóireachta le haghaidh páisinéirí amháin atá ann.

Ó Leitir Ceanainn, glac an N56 go Dún Fionnachaidh. Leantar ort tríd an Fhál Carrach agus Gort an Choirce. I ndiaidh Ghort an Choirce lean bóthar an chósta (an R257) go Machaire Rabhartaigh. Tá carrchlós ag an ché.

Ó Ghaoth Dobhair, glac an R258 chuig an chósta ag an Bhun Bheag, cas ar dheis ar an R257 agus lean an bóthar go Machaire Rabhartaigh.

 
  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.1 An Chros Tau

    Agus tú ag dul ar Oileán Thoraí is í an chéad láthair a chasfar ort ná Cros Tau. Agus í suite go hard ar phlionta, is siombail í an chros chloiche T-chruthach ar oidhreacht Chríostaí an oileáin.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.2 An tSeanreilig

    Creidtear go bhfuil an reilig ar láthair an Teampaill Bhuí – an príomhtheampall a bhí ag mainistir Cholmcille i dThoraigh.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.3 An Cloigtheach

    Is é an Cloigtheach an t-aon chloigtheach atá fós ann i nDún na nGall. Ainneoin go bhfuil sé 13 mhéadar ar airde nach mór tá sé ar cheann de na struchtúir is lú dá chineál in Éirinn.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.4 Ulaí Eoin Baiste

    Tá an altóir seo, atá tiomnaithe do Naomh Eoin Baiste, díreach in aice leis an Chloigtheach. Tá roinnt cloch anseo – lena n-áirítear dabhach cloiche, clocha agus leaca maisithe, bró agus iarsmaí bun croise.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.5 Ulaí Bhríde

    Tá altóir chloiche Bhríde suite idir tithe na n-oileánach. Ar bharr na haltóra tá trí bhró (a úsáidtear le coirce a mheilt) agus dhá leac eibhir.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.6 Mórsheisear

    Is iad seo na haon iarsmaí teampaill atá le fáil ar Oileán Thoraí. Ciallaíon ‘Mórsheisear’ ‘sé mór’ agus is seanfhocal Gaeilge é ar an uimhir seacht.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.7 Cloch an Chú

    De réir an tseanchais áitiúil, nuair a leag Colm Cille cos ar Oileán Thoraí den chéad uair, bhí an rí áitiúil, Oilill, roimhe gur dhiúltaigh cead dó teacht i dtír.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.8 Cnoc na Naomh

    De réir an tseanchais áitiúil, sheas Colm Cille ar an chnoc seo – Cnoc na Naomh – lena chomrádaithe Naomh Fionán, Naom Dubhthach agus Naomh Beaglaoch.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.9 Teampall Ráithe

    Seasann an chros ard iontach 5½ mhéadar ar airde seo i bhfothrach Theampall Ráithe. Thángthas uirthi sa reilig taobh amuigh den teampall agus í briste. Rinneadh í a atógáil agus cuireadh taobh istigh den teampall í lena cosaint.

  • Kilmory Knap Chapel carved graveslabs
     

    2.10 Tulacha Beigile

    Tá fothrach Theampall Thulacha Beigile agus an reilig a bhaineann leis, ón mheánaois dhéanach, ina luí ar thulach bheag achar gairid ar an taobh ó dheas den Fhál Carrach.