5.5 Baile an Teampaill

Sperrins graveyard © Alan Sproull

Creidtear gurb é Naomh Adhamhnán(c.628-704), Ab ar an mhainistir ar Oileán Í ó 679 go 704 agus údar Bheatha Cholm Cille, a bhunaigh an chéad teampall anseo.

De réir traidisiúin, ba mhian le hAdhamhnán a theampall a thógáil dhá mhíle ar shiúl ag Lios na Scréachóg ach gach uair a tógadh na ballaí, thit siad. Ghuigh Adhamhnán faoin deacracht seo ach thit a chodladh air agus é i mbun urnaí. Mhúscail sé agus chonaic sé iolar ag eitilt ar shiúl lena leabhar urnaí. Lig an t-iolar don leabhar titim ar an suíomh seo agus, dá bhrí sin, ba anseo i nGleann an Iolair a thóg Adhamhnán a theampall.

Inniu tá iarmsaí teampaill luaith ina luí i lár na reilige. Taobh amuigh de theorainneacha na reilige tá uaimh thalún a bhfuil sconsa thart air anois agus ní féidir dul ann. Bhí an uaimh thalún seo 15m ar fhad agus 7m ar leithead agus is féidir gur úsáideadh í mar stórás agus mar áit fholaigh chomh maith nuair a bhíodh an ceantar faoi ionsaí.

Tá siúlóid chiorclach ag tosú anseo a thógann thú chuig coillte Ghleann an Iolair in aice láimhe, suíomh chloch oirnithe Ghort na Magha – a dtugtar cloch Naomh Adhamhnán uirthi chomh maith. Tá slí na siúlóide seo le feiceáil ar chlár léirmhínithe sa teampall. Féadann tú tiomáint chomh maith chuig coillte Ghleann an Iolair.

Úsáideadh clocha oirnithe le linn searmanas le ceart rialóra a bhunú le bheith ina rialóir ar an cheantar áitiúil. Tá spás ar chruth coise sa chloch áit, a deirtear, ar leag an ceann fine a chos mar shiombail ar a thiomantas don talamh. I nGleann an Iolair, deirtear gur lorg coise Adhamhnáin atá ann a rinne sé agus é i mbun urnaí.

Tá loirg choise den chineál chéanna le fáil ag suíomhanna fud fad na hÉireann agus san Eoraip lena n-áirítear Dunadd in Argyll, Albain, mar a bhfuil lorg coise i gcloch atá nasctha le ríthe Dhál Riada.

 

Le Dul Ann

Ó Chamus tugtar d’aghaidh síos an A54 in aice le hAbhainn na Banna go dtí go mbainfidh tú Cill Ria amach. Tiontaigh ar dheis isteach ar an B64 i dtreo Garbhachadh. Tiontaigh ar chlé isteach ar an A29 agus glactar casadh ar dheis chuig an B64 i dtreo Bhaile an Teampaill.

Tá an teampall ar thaobh do láimhe deise agus tú ag dul isteach sa sráidbhaile.

tuilleadh eolais…


 
   
  • Drum Ceat, Limavady, Ireland.
     

    5.1 Droim Ceat, Léim an Mhadaidh

    De réir traidisiún níos déanaí i ndiaidh do Cholm Cille imacht as Éirinn, deirtear gur mhionnaigh sé nach leagfadh sé cos go deo arís ar thalamh na hÉireann.

  • Giant's Sconce, Sperrins, Ireland.
     

    5.2 Sconsa an Fhathaigh

    Ó bharr Sconsa an Fhathaigh, is furasta a thuiscint cad chuige ar áit mhaith é le dún a thógáil. Tá an ceantar le feiceáil go soiléir gach treo thíos fút agus tá Abhainn na Banna agus an fharraige lastall faoi thuras gairid ar tír.

  • St Patrick’s CofI, Coleraine, Sperrins, Ireland.
     

    5.3 Eaglais Naomh Pádraig Eaglais na hÉireann, Cúil Raithin

    Is é an taifead is luaithe dá bhfuil againn ar Chúil Raithin ná tagairt a dhéantar dó i mBeatha Cholm Cille le hAdhamhnán. Bhí Adhamhnán ina Ab ar Oileán Í agus scríobh a chuntas ar bheatha Cholm Cille céad bliain i ndiaidh bhás an naoimh in 597.

  • Camus Cross, Sperrins, Ireland.
     

    5.4 Cros Chamuis

    Seasann an bhlogh de ghaineamhchloch rua chros luathmheánaoiseach Chamuis anois i reilig atá suite ar bhruach thiar Abhainn na Banna ar an taobh ó dheas de Chúil Raithin.

  • Ballintemple, Sperrins, Ireland.
     

    5.5 Baile an Teampaill

    Creidtear gurb é Naomh Adhamhnán(c.628-704), Ab ar an mhainistir ar Oileán Í ó 679 go 704 agus údar Bheatha Cholm Cille (FOINSÍ), a bhunaigh an chéad teampall anseo.