Slí Cholmcille

Gleann Cholm Cille

Is gleann álainn é Gleann Cholm Cille in iarthar Dhún na nGall. Tá nasc láidir ag an cheantar labhartha Gaeilge seo le Colmcille – is uaidh a fuair sé a ainm – agus déantar an naomh a chomóradh le linn an turais nó na hoilithreachta a reáchtáiltear anseo gach bliain.

I nGleann Cholm Cille, leanann Slí Cholmcille bealach Thuras Cholmcille. Tá an turas mar chuid de thraidisiún láidir oilithreachta in Éirinn.

Nascann an turas roinnt seanchloch a dtéann cuid acu siar go dtí 3000RC. Is dócha go ndátaíonn na galláin atá mar chroí an turais ó 500-700AD.

Téann an nasc idir Colmcille agus Gleann Cholm Cille siar go dtí Beatha Cholm Cille a choimisiúnaigh Mánus Ó Dónaill, polaiteoir mór le rá in iarthuaisceart na hÉireann sa 16ú haois. Sa leabhar seo, a críochnaíodh sa bhliain 1532, tugtar ina chéile cuntais ar bheatha an naoimh agus ar na traidisiúin a bhain leis. De réir an tseanchais áitiúil, chónaigh Colmcille anseo ar feadh dhá bhliain sular fhág sé Éire lena mhainistir a bhunú ar Oileán Í.

Reáchtáiltear Turas Cholmcille idir an lá roimh an 9ú Meitheamh – féile an naoimh – agus an 15ú Lúnasa – féile na Deastógála, féile ollmhór i saol mhuintir na hÉireann. Déanann mórán daoine an turas níos mó ná uair amháin – déanann roinnt daoine a dhó nó a thrí de chuarta é sa chéad 24 uair an chloig.

Getting there...

Tá Gleann Cholm Cille suite in iarthar Dhún na nGall. Ó Bhaile Dhún na nGall, lean an N56 le dul chuig na Cealla Beaga. Ag na Cealla Beaga glac an R263 i dtreo Ghleann Cholm Cille. Tosaíonn Slí Cholmcille ag an teampall de chuid Eaglais na hÉireann atá suite i lár an ghleanna.

Tá léarscáileanna, treoirleabhair agus leabhráin ann ina dtugtar míniú ar na suíomhanna ar an turas. Tá achoimre ghairid le fáil anseo. Is féidir tuilleadh eolais a fháil ó Oideas Gael.

1.1 Tuama Cúirte na Sráide

Is fothrach tuama adhlactha é seo a dhátaíonn ó 3,000RC. Feirmeoirí a chónaigh i nGleann Cholm Cille a rinne agus a d’úsáid é. Is tuama réamh-Chríostaí é ach rinneadh cuid de bhealach oilithreachta Thuras Cholm Cille timpeall an ghleanna é.
1.2 Gallán Croise

Tá an chros seo beagnach 2 mhéadar ar airde agus í maisithe le dearthaí snoite ar an dá thaobh. Is leacht Críostaí é a rinneadh, is dócha, timpeall 700-800IC
1.3 Carn Gharbh Ros

Carn is ea í Áit na nGlún. Ag an taobh tá leac chloiche chothrom agus cloch chruinn ar a barr. I ndiaidh d’oilithrigh dul timpeall an chairn i gciorcal, cuireann siad an chloch níos lú timpeall a gcoirp agus iad i mbun urnaí.
1.4 Gallán Croise, Bíofán

Gallán is ea í Mullach na Croise a bhfuil imlíne dhoiléir croise snoite air. Tá sé ina sheasamh i lár cairn. Tá an carn agus an chros taobh istigh d’fhothrach imfhálaithe chiorclaigh.
1.5 Teampall Cholm Cille, Bíofán

De réir traidisiúin áitiúil, is é seo láthair theampall Cholm Cille i nGleann Cholm Cille mar ar ghuigh an naomh agus ar oibrigh sé ar lámhscríbhínní dathmhaisithe. Tá trí leac ann chomh maith ar a bhfuil snoíodóireachtaí Críostaí orthu.
1.6 Cathaoir Cholm Cille

De réir an tseanchais is anseo a shuigh Colm Cille lena scíste a dhéanamh, ag breathnú síos ar an ghleann thíos faoi. Tá daoine ann a mhaíonn go dtiocfaidh mian ar bith a iarrtar anseo isteach fíor.
1.7 Tobar Cholm Cille

Tá carn cloch mór timpeall Thobar Cholm Cille. Ar a mbealach suas an cnoc, bailíonn oilithrigh trí chloch níos faide síos an mhala. Gach uair a théann siad timpeall an chairn i gciorcal, caitheann siad cloch isteach ann.
1.8 Garraí Cholm Cille

Garraí Cholm Cille a thugtar ar Gharraí an Turais chomh maith. Tá trí ghallán sa limistéar, a bhfuil cros shimplí snoite ar bheirt acu. Tá carn thart ar gach gallán agus tá balla cloiche thart orthu uilig.
1.9 Cloch na Aonaigh

Tá Cloch an Aonaigh beagnach 2 mhéadar ar airde agus tá a aghaidh leis na hoilithrigh agus iad ar a mbealach anall trasna urlár an ghleanna. Tá patrúin chiorclacha agus líneacha snoite ar dhá thaobh na cloiche.
1.10 An Fhothair

Carn is ea é an stáisiún turais seo le gallán ina sheasamh istigh ina lár. Tá an carn i lár páirce. Tá aghaidh an ghalláin soir/siar agus tá radharcanna le feiceáil uaithi síos chuig an teampall de chuid Eaglais na hÉireann.
1.11 An Droim Rua

Gallán i gcarn is ea é stáisiún turais 11. Tá na stáisiúin ag an phointe seo den turas gar dá chéile ar dhá thaobh an bhóthair. Is féidir go leanann an bóthar atá inniu ann seanbhealach oilithreachta a bhíodh ann.
1.12 Baile na nDeamhan

Tá patrúin chomhthrasnacha mar mhaisiú ar dhá thaobh na cloiche seo. De réir an tseachais is i mBaile na nDeamhan a rinne deamhain ionsaí ar Cholm Cille.
1.13 An Gaineamh

Seasann an chloch seo díreach taobh leis an bhóthar. Scriosadh an chloch bhunaidh agus rinneadh macasamhail shnáithinghloine as na píosaí bunaidh. Tá obair shnoíodóireachta ar thaobh amháin dí agus a haghaidh soir/siar.
1.14 An Caiseal

Gallán ard snoite is ea é seo a bhfuil dhá phatrún chiorclacha aige. Amhail go leor de na galláin chroise i nGleann Cholm Cille, is féidir go ndátaíonn seo ón 7ú haois dhéanach go dtí an 9ú haois.
1.15 An tStraid

Tá an leac chroise seo anois ina dhá chuid, an chuid uachtarach ina suí ar an talamh ar thaobh na láimhe clé den chuid íochtarach. Tá trí phatrún chasta snoite uirthi, iad nasctha le líne ingearach.