Slí Cholmcille

Inse Gall Amuigh

In Inse Gall Amuigh tugann Slí Cholmcille thú ó aillte fiáine Leòdhais thuaidh go dtí tránna na sliogán bán ar Oileán Bharraigh.

Agus tú ag taisteal ó dheas, téann tú thart le bailecheantair chrochtóireachta, caorán oscailte, tránna ollmhóra folmha agus cnoic gharbha. Téann tú ó oileán go hoileán de bhád fartha agus de chabhsa, ag dul siar ar mhodhanna maireachtála ársa sa suíomh fiáin álainn seo.

Tá iarsmaí na gcleachtas crábhaidh Críostaí agus an chreidimh Chríostaí ina luí scaipthe feadh imeallbhoird na n-oileán seo. Meabhraíonn siad dúinn go raibh ceangal riamh idir bunadh na gceantar seo agus an fharraige – ainneoinn na ngaoth ard agus na stoirmeacha garbha a bhíonn i réim anseo sa gheimhreadh. Lá ciúin, áfach, níl a shárú le fáil i dtaca le suaimhneas de.

Tá an Gaeilge mar dhlúthchuid de ghnáthshaol na n-oileán agus riamh anall bhí an teanga seo agus a ceol á roinnt ag na pobail anseo. Leis na céadta bliain, bhí an chumarsáid idir na hoileáin agus idir na hoileáin agus Éirinn lán chomh tábhachtach leis an chumarsaid le tír mór de réir mar a naisc trádáil, filíocht, amhráin, polaitíocht agus muintearas bunadh na n-oileán lena chéile.

Le Dul Ann

Tosaíonn Slí Cholmcille achar gairid taobh amuigh de Steòrnabhagh ar Eilean Leòdhais. Tá seirbhís fartha rialta idir Steòrnabhagh agus Ulapul ar tír mór (turas cairr 60 míle/90 bomaite siar ó thuaidh d’Inbhear Nis) féach.

Más mian leat Slí Cholmcille a leanúint ón deisceart go dtí an tuaisceart, glac an bád fartha go Bagh a’ Chaistil ar Eilean Bharraidh as an Òban nó go Loch Baghasdail ar Uibhist a Deas. Tá báid fartha ann as Uig ar an Oileán Sgitheanach go Loch na Madadh in Uibhist a Tuath nó Tairbeart anns Na Hearadh.

Nó, is féidir eitilt isteach go Steòrnabhagh, Beinn na Faoghla nó aerfort cáiliúil thrá Bharraigh agus carr a fháil ar cíos.

9.1 Eaglais Chaluim Chille, Leòdhas

Is eaglais ón 14ú haois dhéanach í seo – a ainmníodh as Naomh Colm Cille – ar cuireadh léi sa 15ú haois agus sa 16ú haois.
9.2 Teampall Mholuaidh, Eòropaidh, Leòdhas

Tá bailecheantar Eoropie suite ar rinn thiar-thuaidh Leódhais. Tá sé ar an bhailecheantar is faide ó thuaidh in Inse Ghall Amuigh.
9.3 Teampall Eoin, Bragar, Leòdhas

Tugtar d’aghaidh siar ó Bragar, bailecheantar crochtóireachta, le teacht ar Theampull Eoin – Eoin Baiste - an teampall meánaoiseach ar cheann tíre beag in aice leis an trá.
9.4 Leithinis Uig

Is éard a chiallaíonn seo ná ‘Teach an Bheannaithe nó Teach na Beannachta’. Tá sé neamhchoitianta sa mhéid is nach bhfuil sé tiomnaithe do naomh ar leith.
9.5 Teampall Chaluim Chille, Eilean Chaluim Chille, Leòdhas

Is cosúil go bhfuil nasc idir an t-oileán beag Eilean Chaluim Chille leis an Chríostaíocht ón 7ú haois anall. Tá sé suite ar an cheann is faide soir de Loch Erisort agus luíonn sé amach chuig an An Cuan Sgìth.
9.6 An Teampall an Taobh Tuath

Tá aghaidh Theampall an Taobh Tuath ag breathnú ó dheas amach ar Chaolas Harris i dtreo Uist. Tá sé suite ar cheann tíre beag - Rubh’ an Teampull – ag bun chnoc Ceapabhal.
9.7 Tùr Mòr Chliamainn, Na Hearadh

Is é seo an teampall meánaoiseach is mó in Inse Ghall Amuigh. As measc na dteampall uilig ar na hoileáin, is é an teampall ar Oileán Í an t-aon cheann amháin is mó ná é.
9.8 Teampull na Trianaid, Uibhist a Tuath

Tá Teampull na Trianaid suite ar dhumha in aice le sráidbhaile Carinish. Tá radharcanna siar i dtreo oileáin ísil Baleshare.
9.9 Cladh Mhuire agus Teampull Mhuire, Beinn na Fadhla

Tá an teampall meánaoiseach faoi fothrach seo suite i reilig atá fós in úsáid. Bhí an teampall dronuilleogach agus is cinnte go raibh díon claonta aige. Is cinnte go raibh na ballaí i bhfad níos airde.
9.10 Hóghmor, Uibhist a Deas

Tá bailecheantar Tobha Mor - nó Howmore – ina luí idir an príomhbhóthar thuaidh-theas ar Uibhist a Deas agus an trá a fhoirmíonn cuid mhaith de thaobh iartharach an oileáin.
9.11 Cill Bharra, Barra

Is éard is Cill Bharra ná iarsmaí teampaill ón 12ú haois a bhí tiomnaithe do Naomh Barra.